Türkiye'deki milyonlarca bordrolu çalışanın yıllarca aşina olduğu, her Ocak ayında "Acaba bu yıl kaç para oldu?" diyerek araştırdığı Asgari Geçim İndirimi (AGİ), 1 Ocak 2022 tarihinde yapılan radikal bir kanun değişikliği ile hayatımızdan tamamen çıkarıldı. AGİ'nin yerini, tüm ücretli çalışanları kapsayan "Asgari Ücret Vergi İstisnası" aldı.
Aradan yıllar geçmesine rağmen, özellikle her asgari ücret zammı döneminde işçi sendikalarından, muhalefet partilerinden ve sosyal medyadan yükselen güçlü bir ses var: "AGİ geri dönsün!" Peki ama neden? Yeni sistem olan "Vergi İstisnası" çalışanlar için daha dezavantajlı mı? Evli ve çocuklu çalışanlar eski sistemde ne kazanıyordu, yeni sistemde ne kaybettiler?
Bu detaylı bordro ve vergi rehberinde; AGİ'nin çalışma mantığını, yeni vergi istisnasının matematiğini ve medeni duruma göre bordrolarda oluşan gizli farkları inceliyoruz. Aşağıdaki simülatörü kullanarak, eski AGİ sistemi bugün devam etseydi maaşınıza nasıl bir yansıması olacağını test edebilirsiniz.
Eski Sistem: AGİ (Asgari Geçim İndirimi) Neydi?
AGİ, devletin çalışanlardan topladığı Gelir Vergisinin bir kısmını, çalışanın medeni durumuna ve çocuk sayısına göre hesaplayıp işveren aracılığıyla işçiye geri iade etmesi sistemidir.
Eski sistemde, bir asgari ücretli de olsanız, bir CEO da olsanız maaşınızdan Gelir Vergisi kesilirdi. Ancak devlet derdi ki: "Sen evlisin ve 3 çocuğun var. Evini geçindirebilmen için senin maaşından kestiğim verginin büyük bir kısmını sana geri iade ediyorum." Bekar ve çocuksuz bir çalışana ise bu iade çok daha düşük oranda yapılırdı.
Eski AGİ Oranları Şöyleydi:
- Çalışanın kendisi için: %50
- Çalışmayan eş için: %10
- 1. ve 2. çocuk için: %7,5 (Her biri)
- 3. ve diğer çocuklar için: %10 (Her biri)
Bu oranlar asgari ücretin aylık brüt tutarı üzerinden hesaplanır ve toplam oran %85'i geçemezdi. Evli, eşi çalışmayan ve 3 çocuğu olan bir kişinin AGİ oranı %85'e ulaşır, maaşından kesilen verginin neredeyse tamamı kendisine nakit olarak geri ödenirdi.
Eski AGİ Sistemi vs Yeni İstisna Kıyası
Evlilik ve çocuk durumunuza göre vergi iade avantajınızı karşılaştırın.
Yeni Sistem: Asgari Ücret Vergi İstisnası Nedir?
1 Ocak 2022'de yürürlüğe giren yeni sistemde devlet, parayı kesip sonra iade etmek (AGİ) yerine, vergiyi hiç kesmemeye karar verdi. Yasa ile birlikte asgari ücret tamamen gelir vergisinden muaf tutuldu.
Peki asgari ücretten yüksek alanlar ne oldu? Onlar için de "Asgari Ücrete Kadar Olan Kısım İçin İstisna" getirildi. Yani maaşınız ne kadar yüksek olursa olsun, o yılın brüt asgari ücretine isabet eden gelir vergisi tutarı sizin bordronuzdan silindi (indirim yapıldı).
Kimler Zararlı Çıktı? Evli ve Çocuklu Çalışanların İsyanı
İlk bakışta "Verginin hiç kesilmemesi" harika bir sistem gibi dursa da, şeytan detayda gizlidir. Yeni Asgari Ücret Vergi İstisnası herkese eşittir. Bekar bir çalışana da, evli ve 3 çocuklu bir çalışana da aynı tutarda vergi indirimi uygulanır (2026 tahmini verisiyle herkese aylık sabit 3.187,50 TL vergi silinir).
Eski sistemde (AGİ) nasıldı?
- Bekar bir çalışanın AGİ oranı %50 idi. Yani vergi iadesi düşüktü.
- Evli ve eşi çalışmayan 3 çocuklu bir çalışanın AGİ oranı %85 idi. Yani vergi iadesi bekar çalışana göre çok daha yüksekti. İşverenden aynı brüt maaşı alan iki kişi arasında, evli ve çocuklu olanın eline daha fazla net para geçiyordu.
Yeni sistem, bekar çalışanların net maaşını yukarı çekerken, evli ve çok çocuklu çalışanların eski sistemdeki o "Ekstra" avantajını sıfırlamış oldu. Şu an aynı brüt maaşla çalışan bekar bir işçi ile 3 çocuklu bir işçi tam olarak aynı net maaşı almaktadır. Sendikaların ve işçi gruplarının "AGİ geri gelsin, aile kurumu cezalandırılıyor" şeklindeki isyanının temel matematiksel sebebi budur.
2026'da AGİ Geri Dönecek Mi?
Hem çalışan sendikalarından hem de muhalefet partilerinden, özellikle enflasyonist dönemlerde ailelerin korunması adına "Evli ve çocuklu çalışanlara ilave vergi iadesi (Yeni nesil AGİ)" getirilmesi yönünde yoğun bir kanun teklifi baskısı bulunmaktadır.
Hükümetin güncel OVP (Orta Vadeli Program) ve vergi reformu taslaklarında, doğrudan eski AGİ'nin geri getirilmesi yer almasa da, Çocuklu aileler için ilave vergi istisna dilimleri oluşturulması tartışılmaktadır. Eğer bir yasa değişikliği yapılırsa, mevcut Asgari Ücret Vergi İstisnasına ek olarak, "Çocuk başına aylık ekstra matrah indirimi" gibi karma bir sistemin 2026 yılı sonlarına doğru meclise gelmesi sürpriz olmayacaktır.
Şu anki mevcut yasal durumda, çalışanların bordrolarında "Eş yardımı veya çocuk yardımı" görebilmelerinin tek yolu, devletin yasası değil, çalıştıkları şirketin İnsan Kaynakları politikası (şirket içi ek ödenekler) veya Toplu İş Sözleşmeleridir.